Smoczy owoc z melonem, kaktus z arbuzem, mango z kokosem, mleczna czekolada, karmel z solą, pistacja z białą czekoladą. Brzmi jak oferta lodziarni albo półka ze słodyczami? W rzeczywistości to nazwy smakowych wódek sprzedawanych w małych butelkach – tzw. „małpkach”, które coraz skuteczniej oswajają młodych konsumentów z alkoholem.
Skala zjawiska jest trudna do zignorowania. Każdego dnia, tylko do południa, Polacy kupują około 410 tys. takich butelek. Ten format – niewielki, poręczny i łatwy do ukrycia – stał się jednym z najprostszych sposobów sięgania po wysokoprocentowy alkohol w ciągu dnia.
To właśnie „małpki” i alkohole smakowe są szczególnie popularne wśród młodych. Badanie IQS pokazuje, że aż 80% alkoholu spożywanego na studniówkach stanowi wódka, a ponad połowa młodych sięga po nią w tej formie. Smak, forma i marketing sprawiają, że granica między produktem „dla przyjemności” a realnym zagrożeniem zdrowotnym staje się coraz mniej wyraźna.
Alkohol w życiu pracujących – „małpki” jako narzędzie picia funkcjonalnego
Małe butelki alkoholu wysokoprocentowego, tzw. „małpki”, stały się istotnym elementem codziennych nawyków konsumpcyjnych Polaków. Ich popularność wynika nie tylko z ceny i dostępności, ale przede wszystkim z formy – niewielkiej, poręcznej i łatwej do spożycia „na raz”.
Z danych rynkowych wynika, że w Polsce sprzedaje się codziennie ok. 1,3–1,4 mln butelek alkoholu w małych pojemnościach.
Szczególnie niepokojące są dane dotyczące godzin porannych. Aż 410 tys. „małpek” sprzedawanych jest między godziną 5:00 a południem, co stanowi około 30% ich dziennej sprzedaży. Oznacza to, że znaczna część konsumpcji odbywa się przed rozpoczęciem pracy lub innych obowiązków.
Zjawisko to wpisuje się w szerszy kontekst tzw. picia wysokofunkcjonalnego. Jak wynika z raportu Instytutu Człowieka Świadomego „Alkohol w życiu pracujących Polaków”, małe opakowania sprzyjają sięganiu po alkohol w sytuacjach, w których jego spożycie byłoby społecznie nieakceptowane – np. przed pracą lub w jej trakcie. Ich forma ogranicza widoczność i zapach alkoholu, co ułatwia ukrywanie konsumpcji.
Dodatkowo, aż 66% respondentów badania Grupy Badawczej DSC przyznało, że osobom z ich otoczenia zdarzyło się sięgnąć po alkohol właśnie dlatego, że był dostępny w małym opakowaniu „na raz”. Jednocześnie 64% badanych deklaruje preferencję dla alkoholi smakowych, które – dzięki łagodniejszemu smakowi i aromatowi – są łatwiejsze do spożycia i mniej „wyczuwalne”.
Dr hab. Paulina Koczurkiewicz – Adamczyk komentując wyniki badań zawartych w raporcie Instytutu Człowieka Świadomego podkreśla „Zjawisko masowego spożycia alkoholu w tzw. „małych formatach” oraz poranna sprzedaż wysokoprocentowego alkoholu stają się jednymi z najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego w Polsce. Dane przedstawione w raporcie – pokazują nie tylko skalę problemu, ale także jego bagatelizowanie i normalizację. (…) Łatwa dostępność małych objętości alkoholu umożliwia dyskretne i częste sięganie po alkohol, również w miejscu pracy. W świetle powyższego niezbędne są systemowe działania prewencyjne (…)”
Smak, forma i marketing – czynniki obniżające barierę wejścia
Istotnym elementem wzrostu popularności „małpek” jest rozwój alkoholi smakowych. Producenci oferują coraz bardziej rozbudowane i atrakcyjne warianty – od klasycznych smaków owocowych po kompozycje inspirowane deserami, takie jak karmel z solą, pistacja z białą czekoladą czy mango z kokosem.
Kolorowe opakowania, egzotyczne nazwy i edycje limitowane dodatkowo wzmacniają atrakcyjność produktu, nadając mu charakter bardziej zbliżony do produktów spożywczych niż alkoholu wysokoprocentowego. Tego typu zabiegi marketingowe mogą prowadzić do obniżenia percepcji ryzyka związanego z jego spożyciem.
Maturzyści a rola „małpek” i alkoholi smakowych
Problem „małpek” jest widoczny w kontekście osób młodych szczególnie w trakcie celebrowania ważnych momentów, w trakcie których istotne jest spożywanie alkoholu w ukryciu w mało wyczuwalnej dla otoczenia formie.
Badanie IQS ze stycznia 2025 r. wskazuje, że 62% uczestników studniówek spożywa alkohol w trakcie Studniówki, a niemal 20% robi to dodatkowo przed lub po imprezie. Najczęściej wybieranym alkoholem jest wódka (80% wskazań), przy czym ponad połowa badanych deklaruje spożywanie jej z małych butelek przed właściwą częścią imprezy.
Drugim najpopularniejszym alkoholem jest szampan (28%), natomiast znacznie rzadziej wskazywane są gotowe drinki (11%), piwo (9%) czy wino (8%).
W kontekście młodzieży szczególnie istotną rolę odgrywają alkohole smakowe. Blisko połowa respondentów (45,5%) badania DSC uważa, że smakowe wersje alkoholu przyciągają osoby młode i niedoświadczone. Wynika to z faktu, że naturalny smak alkoholu wysokoprocentowego jest często odbierany jako nieprzyjemny, podczas gdy dodatki smakowe skutecznie go maskują.
Jak wskazuje raport Instytutu Człowieka Świadomego, alkohole smakowe (w tym przypadku wysokoprocentowe) – poprzez swoją przystępność – mogą stanowić punkt wejścia do regularnego spożywania alkoholu przez osoby młode.
Dodatkowo ich obecność w mediach społecznościowych oraz skojarzenia z relaksem, zabawą i stylem życia powodują, że nie są one postrzegane jako produkty obarczone ryzykiem uzależnienia.
Raport w formacie .PDF do pobrania tutaj: Małpki rozpijają generację Z
