Badania nad nowymi terapiami przeciwnowotworowymi prowadzone są obecnie przez dr. Dawida Panka z Zakładu Fizykochemicznej Analizy Leku, Katedry Chemii Farmaceutycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum. Naukowiec wraz ze swoim zespołem koncentruje się na opracowaniu innowacyjnych inhibitorów kinaz CDK2 i CDK5, enzymów, które odgrywają niezwykle istotną rolę w rozwoju i progresji nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, w tym szczególnie glejaków. Ich zahamowanie może stać się prawdziwym przełomem w poszukiwaniu skutecznej i bezpiecznej terapii dla pacjentów.
Pierwsze sukcesy badań wskazują na to, że udało się opracować kandydatów na leki o wysokiej aktywności wobec kinaz CDK2 i CDK5, a przy tym wykazujące dużą selektywność w stosunku do innych podtypów enzymów. Takie właściwości stwarzają nadzieję na terapię, która będzie nie tylko skuteczna, ale także względnie bezpieczna dla pacjentów – ograniczając ryzyko poważnych działań niepożądanych. Co niezwykle istotne, wstępne badania komórkowe potwierdzają te założenia: opracowywani kandydaci na leki zabijają komórki nowotworowe, oszczędzając jednocześnie zdrowe komórki organizmu takie jak astrocyty czy fibroblasty. Wyniki te dają dużą nadzieję na przełom w walce z nowotworami mózgu, czyli tam gdzie od dawna jej brakuje, a diagnoza bardzo często okazuje się jednocześnie wyrokiem.
Realizowany projekt obejmuje cały proces badawczy – od projektowania nowych związków chemicznych i ich syntezy, po szeroko zakrojone badania przedkliniczne. W ramach tych ostatnich prowadzone są eksperymenty biologiczne in vitro, a także testy na modelach zwierzęcych, które pozwolą ocenić skuteczność i bezpieczeństwo nowych leków.
Potencjał prowadzonych prac został doceniony na szczeblu krajowym. Dr Dawid Panek został laureatem prestiżowego programu LIDER XV, finansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, w ramach którego otrzymał dofinansowanie w wysokości blisko 1,7 miliona złotych. Środki te pozwolą na kontynuację badań nad innowacyjną terapią skierowaną przeciwko glejakom, a zwłaszcza glejakowi wielopostaciowemu – jednemu z najbardziej agresywnych nowotworów mózgu, wobec którego obecna medycyna pozostaje bezradna.
– „Glejaki to bezwzględni przeciwnicy – niezwykle agresywne nowotwory, przed którymi medycyna wciąż pozostaje bezradna. Szczególnie glejak wielopostaciowy to wyrok niemal bez szans na ratunek. Podjęliśmy wyzwanie, by zmienić to i poprawić los oraz rokowania pacjentów, spośród których wielu to bezbronne dzieci. Moim celem jest opracowanie terapii, która nie tylko powstrzyma rozwój choroby, ale da pacjentom realną nadzieję na życie i będzie skuteczniejszym uzupełnieniem leczenia chirurgicznego i radioterapii. W ramach badań wstępnych opracowaliśmy nowatorskie inhibitory kinaz zależnych od cyklin (CDK), precyzyjnie uderzające w enzymy CDK2 i CDK5 – kluczowe dla rozwoju glejaków. Wyniki badań in vitro mówią same za siebie: nasze związki skutecznie eliminują najbardziej agresywne komórki nowotworowe, jednocześnie oszczędzając zdrowe tkanki. Wierzymy, że to szansa na prawdziwy przełom. Bardzo chcielibyśmy, by przyszłość pacjentów z glejakami mogła wyglądać zupełnie inaczej i zapewniam, że damy z siebie nie 100, a 110% aby do tego doprowadzić.” – podkreśla kierownik projektu, dr Dawid Panek.
Projekt ma charakter interdyscyplinarny i realizowany jest we współpracy z Instytutem Fizyki Jądrowej PAN oraz Uniwersytetem Palackiego w Ołomuńcu. Wspólne działania ekspertów z różnych dziedzin dają szansę na stworzenie terapii, która w przyszłości mogłaby stać się przełomem w leczeniu glejaków i otworzyć nową ścieżkę w walce z najtrudniejszymi nowotworami ośrodkowego układu nerwowego.
